*

Ο ΠΛΗΡΗΣ ΚΟΣΜΟΣ & Η ΥΛΗ  /  ΤΟ ΑΜΕΣΟ (ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΟ) ΣΥΝΟΛΟ & Η ΖΩΗ

Σκέψεις από την αρχή και για την αρχή...  Γη

***                                                                                 comet

* ΑΡΧΙΚΗ |     | ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ |     | ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ! |     | ΚΟΣΜΟΣ & ΖΩΗ |     | ΚΟΣΜΟΣ & ΥΛΗ

*

ΓΝΩΣΗ & ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ     |     ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΟΦΗ     |     ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ     |     ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

header message

ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ

 

 

Για σκεπτόμενους δημιουργικά!

 

 

Π Ι Σ Ω

 

 

Σελ. 2 από 5

 

ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ

(Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ)

 

Οι θρησκείες επιτρέπουν την παρεξήγησή τους, την αμφισβήτησή τους, μας οδηγούν σε αναρίθμητες απορίες και να διανοηθούμε  για  υποθετικά  και  ανούσια  ζητήματα,  χωρίς  να φθάνουμε ποτέ στο σκοπό μας. Στην πορεία του χρόνου και μέχρι σήμερα, πολλοί επιχείρησαν να αναλύσουν, να υποστηρίξουν, να αντλήσουν συμπεράσματα και να δώσουν κάποιες εξηγήσεις για να προσδώσουν περισσότερη αξιοπιστία στο δόγμα που αποδέχτηκαν και σαν ανταπάντηση στις αμφισβητήσεις. Σε αυτή την προσπάθεια υπάρχει ο κίνδυνος της παρερμηνείας και της διαφωνίας, αλλά σε πολλές περιπτώσεις η προσπάθεια είναι επιτυχημένη και με αξιέπαινη λογική.* Ωστόσο είναι γελοίο και ανόητο να επιμένουμε να ορίσουμε και να καθορίσουμε τις ιδέες που εκφράζουν τα γραπτά θρησκευτικά κείμενα και να προσπαθούμε να σκεφτούμε με τη συνέπεια και την ανάλυση που χαρακτηρίζει την επιστημονική έρευνα για να καταλήξουμε, ότι τα αρχικά κείμενα είναι αξιόπιστα ή θεόπνευστα και δίνουν όλες τις απαντήσεις! Όλες οι νεότερες ανακαλύψεις χρησιμοποιούνται και τα επι­στημονικά βιβλία αντιγράφονται για να ενισχυθεί μια εύκολη άπο­ψη, η οποία εκφράστηκε μέσα σε ένα μυθιστόρημα, όπως λ.χ. η άπο­ψη ότι ο κόσμος έχει ένα Δημιουργό. Μετά, γίνεται το παράλογο άλμα, να συμπεραίνουν ότι και οι υπόλοιπες απόψεις του μυθιστορή­ματος και οι σχετικές σκέψεις είναι επίσης σωστές. Γίνεται ακόμα περισσότερη κατάχρηση, να εμφανίζονται τα πρόσωπα που στήρι­ξαν, ανανέωσαν και επέκτειναν τις πρώτες σκέψεις του μυθιστορή­ματος ότι είχαν σκεφτεί σωστά, ότι ήταν σοφοί άνθρωποι, θεοί, προ­φήτες, απόστολοι ή άγγελοι του θεού και όσα έλεγαν ήταν η αλή­θεια.

Πάντως, όταν η πίστη μας βασίζεται σε απόψεις αβάσιμες, αμφίβολες, ανακριβείς και ψεύτικες, τότε κινδυνεύουμε να τη χάσουμε, αν ανακαλύψουμε πως ανατρέπεται αυτός ο φαντασιόπληκτος τρόπος υποστήριξης. Αλλά, ο κίνδυνος να χάσουμε την πίστη μας υπάρχει για τον ίδιο λόγο, που οι θρησκείες τη δημιουργούν με την κατάχρηση του λόγου και με την έμμεση παραπλάνηση της ανθρώπινης διάνοιας.

 

Μήπως έχεις την εντύπωση, ότι με την πίστη στη θρησκεία σου, με τη λατρεία στο θεό της θρησκείας σου και με τις καλές πράξεις σου εξασφαλίζεις καλύτερο μέλλον στην επίγεια ζωή σου και ευνοϊκότερη τύχη; Δυστυχώς, η καθημερινή εμπειρία επιβεβαιώνει ότι αυτό δεν συμβαίνει! Δυστυχώς, διότι θα γνωρίζαμε τον πιο βέβαιο τρόπο για να περάσουμε πιο όμορφα τη ζωή μας. Να είσαι έτοιμος να σε βρει χειρότερη τύχη από αυτή ενός κακούργου!

 

Δεν πρέπει να συγχέουμε την πίστη στο Θεό με την πίστη στην ύπαρξή του. Η πρώτη είναι ένας τρόπος ζωής καθορισμένης από τη γνώση και τη διαρκή βεβαιότητα για την ύπαρξή του και σε συμφωνία με τη θρησκευτική διδασκαλία. Σε μερικές περιπτώσεις που κάποιος απορρίπτει  την ύπαρξη του Θεού, ασυναίσθητα του  απλώνει το χέρι.  Αυτό μπορεί να συμβαίνει, όταν αναγνωρίζουμε πραγματικά τη δική μας μικρότητα, με την αποκόλλησή μας από όσα μικροπράγματα και προσωρινές καταστάσεις μας απομακρύνουν και με την απαλλαγή από τον εγωκεντρισμό. Αντιθέτως, μπορούμε να πιστεύουμε ότι υπάρχει ο Θεός –είναι το πιο συνηθισμένο- χωρίς αυτό να επηρεάζει σε τίποτε τη ζωή μας, χωρίς να το θυμόμαστε και ενώ συμπεριφερόμαστε τελείως αντίθετα.

 

 Οι θρησκείες επιχειρούν κατά κάποιον τρόπο φιλοσοφικό να δώσουν προσωρινές απαντήσεις στις μεγάλες απορίες του ανθρώπου για το νόημα της Ζωής και του Σύμπαντος και να ρυθμίσουν την ανθρώπινη συμπεριφορά κατά τρόπο, που εξυπηρετεί την ειρηνική συμβίωση και την εσωτερική ασφάλεια.

Η θρησκεία είναι το υποκατάστατο του σχετικού τέλους των Επιστημών και της Φιλοσοφίας. Δηλαδή η βεβιασμένη, χωρίς γνώση και αβάσιμη λύση των γενικότερων κοσμολογικών προβλημάτων και ασυνεπώς των ηθικολογικών, τα οποία σχετίζονται άμεσα με τα πρώτα. Πραγματοποιεί άμεσα  -θα λέγαμε και παράλογα-  τη λογική επιθυμία πολλών ανθρώπων να ζήσουν προσανατολισμένοι, ν’ αξιοποιήσουν την ύπαρξή τους και να την προστατέψουν, ασχέτως αν τελικά αυτό δε γίνεται στην πραγματικότητα ή όπως και όσο θα έπρεπε.

 

Το πλεονέκτημα των θρησκειών, που τις κάνει να βρίσκουν μεγάλη απήχηση σε αντίθεση με τη Φιλοσοφία  είναι η απλοϊκότητα τους. Είναι η Φιλοσοφία για επιπόλαιους και για όσους δεν θέλουν να σπαζο­κεφαλιάσουν. Υπάρχει και το συναισθηματικό δέσιμο με τις εμπειρίες από τις διάφορες θρησκευτικές και εορταστικές εκδηλώσεις. Η ισχυρή  επιθυμία για την καλύτερη αξιοποίηση της  ζωής από τη μια και από τη άλλη, η μυθιστορηματική τους μορφή δημιουργεί την ισχυρή θρησκευτική πίστη, που παρασύρει και «τυφλώνει» τη διάνοια. Όμως, η αβάσιμη, ανεπαρκής και περιστασιακή διαμόρφωση των κοσμολογικών και ηθικολογικών απόψεων, με κατάχρηση του λόγου, με λογοτεχνική μορφή και με προσωπικές εμπειρίες και η σύνδεση της θρησκευτικής διδασκαλίας με την παράδοση και με τα γεγονότα, ήταν λογικό να μην επιτρέψουν την ύπαρξη μιας σταθερής και κοινής για όλους θρησκείας. Ενώ αντιθέτως, να επηρεάσουν τη διδασκαλία της για σκοπούς άσχετους προς την ουσία της και ως μέσο εκμετάλλευσης.

Έτσι, σε αντίθεση με την επιστημονική προσέγγιση του κόσμου και σε αντίθεση με τη φιλοσοφική εφαρμογή της λογικής σκέψης,  η θρησκευτική διδασκαλία θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε άλλη και μπορούν να διαμορφωθούν  άπειρες άλλες θρησκείες αφού μπορούν να γραφτούν άπειρα μυθιστορήματα. Οι σκέψεις και οι απόψεις που περιέχουν διάσπαρτα, ημιτελώς και αξεχώριστα από τα λογοτεχνικά σχήματα δεν χρειάζονται ιδιαίτερη νοητική προσπάθεια για να αμφισβητηθούν, να απορριφθούν και για να φανεί η αδυναμία τους.  Η εμφάνιση μίας νέας θρησκευτικής διδασκαλίας με το ίδιο ανακάτωμα φιλοσοφικών σκέψεων μέσα σε μορφή μυθιστορήματος αμφισβητεί την αξιοπιστία των άλλων θρησκειών και αναδεικνύει τα ελαττώματά τους.

Έτσι, λ.χ. στη Χριστιανική θρησκεία, ο ιδρυτής Ιησούς Χριστός δεν είναι μόνο με τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, είναι ο Θεός ενσαρκωμένος ή ο Υιός του Θεού, έχει υπερφυσικές ικανότητες και αυτός τοποθετείται στο κέντρο της διδασκαλίας με έναν ρόλο που ξεπερνάει αυτόν του προφήτη, του κορυφαίου δάσκαλου και του ιδρυτή της θρησκείας. Στην άποψη αυτή της Χριστιανικής διδασκαλίας απαντά προκλητικά και πιο έξυπνα η άλλη διαδεδομένη θρησκεία του Ισλαμισμού, από την οποία λείπει σχεδόν πλήρως η φιλοσοφική νοημοσύνη. Ο Αλλάχ είναι ο ένας μοναδικός και αιώνιος Θεός, δίπλα στον οποίο δεν υπάρχει κανένας άλλος θεός. Ο Αλλάχ δεν έχει "σύντροφο", ούτε "παιδιά" και ο ιδρυτής του Μωάμεθ (570 ~ 632 μ.Χ.) είναι μόνο ένας θνητός προφήτης, αν και εμφανίζεται με μερικές υπερφυσικές ικανότητες (που εκείνα τα χρόνια ήταν πιο δύσκολο να αποκλειστούν τέτοιες ικανότητες σε έναν άνθρωπο). Στις θρησκείες του Χριστιανισμού και του Ισλαμισμού, ο Θεός είναι διαχωρισμένος από τον κόσμο, υπερφυσικός, δεν μπορεί να γίνει καθόλου γνωστός με την ανθρώπινη σκέψη εδώ στη Γη, είναι ο δημιουργός του κόσμου από το μηδέν,  και η δύναμή του είναι απεριόριστη που ξεπερνάει την πιο τρελή φαντασία. Αντίθετα, από αυτές τις αβάσιμες απόψεις των δύο πιο διαδεδομένων θρησκειών, στα πιο αρχαία κείμενα του Ινδουισμού/­Βραχμανισμού βρίσκουμε πιο έξυπνες σκέψεις και απαντήσεις που αμφισβητούν και απορρίπτουν τις κεντρικές απόψεις του Χριστιανισμού και του Ισλαμισμού. Στα αρχαία αυτά κείμενα (με φιλοσοφικές σκέψεις και ποίηση που ξεκίνησε μερικές χιλιετίες πριν από την έλευση του Ιησού Χριστού και του Μωάμεθ) ο κόσμος νοείται χωρίς αρχή και τέλος, αιώνιος αλλά σε ακατάπαυστη (και διαδοχική) ανανέωση, ενώ πίσω από την ορατή ποικιλία των φαινομένων και των υλικών πραγμάτων υπάρχει μία κοινή αόρατη ουσία, που μπορεί να έχει και κάποια γνωρίσματα του Θεού. Στον Ινδουισμό/­Βραχμανισμό, ο Θεός δεν είναι διαχωρισμένος από τον κόσμο και η σύνδεση του με τη ζωή μας δεν είναι τόσο υπερφυσική, όπως θα πρέπει να τη φανταστούμε για έναν Θεό πιο "απομακρυσμένο" ή πιο διαφορετικό από τον κόσμο. Γι' αυτό έχουν αναπτυχθεί πολλές θρησκευτικές διδασκαλίες για τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να τον πλησιάσουμε, να τον αισθανθούμε ή να τον γνωρίσουμε, εδώ στη γήινη πραγματικότητα.

Με λίγα λόγια και είναι ένα από τα διδάγματα της ιστορίας, όταν εκστομίζουμε μια άποψη χωρίς να την έχουμε επεξεργαστεί, χωρίς να την έχουμε συνδέσει με φαινόμενα και παρατηρήσεις και χωρίς προοπτική να την θεμελιώσουμε και να βγάλουμε όλες τις συνέπειές της, έτσι περίπου όπως έχει γίνει από τους ιδρυτές των πιο διαδεδομένων θρησκειών και από πολλές μικρές θρησκείες, τότε εύκολα μπορεί οποιοσδήποτε να ξεχωρίσει τα κενά, τα αδιέξοδα, τα λάθη και τις υπερβολές και να εκφράσει τις δικές του διαφορετικές απόψεις. Από εκεί και πέρα, για να διαδοθούν οι νέες απόψεις και να αποτελέσουν θρησκεία χρειάζονται να γίνουν και άλλα κόλπα... και όχι μόνο οι θεωρητικές σκέψεις, αφού τότε θα έπρεπε να είχαν γίνει θρησκεία πολλές αξιόλογες κοσμοθεωρίες, που έχουν διατυπωθεί από τους γνωστούς φιλόσοφους.

 

† Αφού αποδεχόμαστε τη θρησκεία όπως μας παραδόθηκε  και συμφωνούμε με τη διδασκαλία της, χωρίς τις απαιτήσεις της λογικής και της επιστημονικής εμπειρίας, τότε να κατανοήσουμε ότι το ίδιο κάνουν και οι άλλοι που πιστεύουν σε διαφορετική θρησκεία. Μη μας ξενίζει που υπάρχουν διαφορετικές θρησκείες και παραδόσεις, με δικό τους θεάνθρωπο, με άλλο εορτολόγιο, με διαφορετικό τρόπο εκδήλωσης των θρησκευτικών συναισθημάτων και της πίστης. Δικαιούνται και εκείνοι να έχουν τη δική τους θρησκευτική διδασκαλία με την ίδια ασυνέπεια που την έχουμε σκεφτεί και αποδεχτεί εμείς!

 

Η ύπαρξη των θρησκειών δεν είναι παράλογη ούτε σημάδι πνευματικής ασθένειας. Είναι λογικό και φυσικό να επιζητάμε έναν επαρκή σκοπό για τον προορισμό μας και τις πλησιέστερες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα, με τις δυνατότητες που διαθέτουμε. Είναι λογικό και φυσικό να αναζητάμε τις αιτίες που διαταράζουν την ειρηνική συνύπαρξη των ανθρώπων και που προκαλούν τις πιο άτυχες στιγμές της ζωής. Θα ήταν παράλογο και αφύσικο εάν περιμέναμε την εξέλιξη των Επιστημών και τις επιβεβαιωμένες και ολοκληρωμένες απαντήσεις στις μεγάλες φιλοσοφικές απορίες για να αποφανθούμε εάν υπάρχει ο Θεός, σε ποιον ακριβώς Θεό πρέπει να πιστεύουμε και πώς θα επιτύχουμε τους καλύτερους τρόπους συμπεριφοράς. Αυτό που δεν είναι λογικό και αντιθέτως γίνεται πολύ προκλητικό είναι η ισχυρο­γνωμοσύνη και η μισαλλοδοξία. Η διαστρέβλωση της Ιστορίας, η απόκρυψη των αδύνατων σημείων της θρησκείας, η επίμονη αναφορά σε αρχαίες μαρτυρίες, η τυφλή αποδοχή των πιο αμφισβητήσιμων σημείων (όπως για «υπερφυσικές» ιδιότητες), η εκμετάλλευση της υπαρξιακής ανα­σφάλειας, η συχνή αναφορά στη θέληση του Θεού, η προσπάθεια να αντληθεί αξιοπιστία με την επίκληση του θεανθρώπου προκαλούν τη δικαιο­λογημένη αντίδραση.

 

Μπορούμε να αμφισβητήσουμε στη θρησκεία πολλές περιγραφές και γεγονότα, τα οποία θεωρούνται ιστορικά. Να διαφωνήσουμε με πολλές βασικές απόψεις της διδασκαλίας τους. Σε πολλές περιπτώσεις να διαπιστώσουμε τον παραλογισμό τους, τα αδιέξοδά τους, τα μεγάλα κενά γνώσης και τις υπερβολές τους. Ωστόσο, θα είμαστε μονόπλευροι και άδικοι, αν δεν αναγνωρίσουμε και μία θετική συνεισφορά τους. Αυτή προέρχεται από το φιλοσοφικό τους προσανατολισμό και από τον προβληματισμό, που δημιουργούν γύρω από τον προορισμό και το νόημα της ζωής. «Αν πάρουμε τις θρησκευτικές διδασκαλίες σαν μορφές της μυθολογικής φιλοσοφίας, σαν απόπειρες του εσωτερικού προσανατολισμού της ζωής και σαν αντίδραση στον εξωτερικό και αισθησιοκρατικό τρόπο θεώρησης των πραγμάτων, τότε θα αξίζουν περισσότερο την προσοχή μας και θα βρούμε έναν επαρκή λόγο για την προδρομική ύπαρξή τους». σ. 231

 

Αφαιρέστε τον εσωτερικό προσανατολισμό τους και τον προ­βληματισμό για τον προορισμό της ζωής και η θρησκεία θα χάσει το δικό της νόημα. Θα απομείνει μία παράδοση για συμβολικές εορταστικές εκδηλώσεις, μία λογοτεχνική ιστοριούλα με διδάγματα για τα παιδιά. Μόνο στις αρχαίες σανσκριτικές γραφές και στον Ινδοϊσμό θα παρα­τηρήσουμε μία πιο έξυπνη, φιλοσοφική και λογική απόπειρα να συνδυαστεί η Ηθική με τη γνώση του κόσμου και της δημιουργίας του. 

Όταν μιλάμε για την Ηθική και τη σχέση της με τη θρησκεία, ίσως δεν πρέπει να αφήσουμε έξω από τη σκέψη μας τους διαχρονικούς συμβολισμούς, τα διαχρονικά μηνύματα της Χριστιανικής διδασκαλίας και την κεντρική της ιδέα (...)

Η θρησκεία και η Ηθική δεν κινδυνεύουν να ανατραπούν από μία άθεη θεώρηση του κόσμου. Δεν μειώνονται τόσο πολύ από την αμφισβήτηση της ύπαρξης του Θεού, η οποία μπορεί να γίνεται από προκατάληψη ή από μονόπλευρη γνώση των πραγμάτων. Ο κοινός «αντίπαλός» τους είναι η εμπειρική γνώση, που περιορίζεται στις έμμεσες και εξωτερικές σχέσεις των πραγμάτων, στις εξωτερικές τους δυνατότητες και η μεροληπτική εγωκεντρική δράση, την οποία αυτή η αναγκαστική μεροληπτική εμπειρία τροφοδοτεί (μέσω των αισθήσεων).

Με αυτή την περιστασιακή και μεροληπτική εμπειρία ανα­δεικνύονται και δημιουργούνται οι εξωτερικές δυνατότητες, ενώ υπο­βαθμίζεται ο ρόλος του εσωτερικού προσανατολισμού και της σκέψης για το νόημα της ζωής. Από τη γνώση των εξωτερικών πραγμάτων, η ανθρώπινη σκέψη αποκτάει δυνατότητες εξωτερικής δράσης και επάνω σε αυτή τη γνώση βασίζονται οι αντίθετες απόψεις προς την εσωτερική αναζήτηση και προς τον εσωτερικό προορισμό της Ζωής. Έτσι, η διανοητική – άμεση σχέση της ζωής με τον εαυτό της και η σημασία για την πορεία της ζωής συσκοτίζονται και αντί για αυτογνωσία, ο άνθρωπος παρασύρεται από τις εξωτερικές δυνατότητές του και αποκτάει αυταπάτες.

 

Ο άνθρωπος δεν ζούσε σε κανένα παράδεισο για να φοβηθεί μήπως τον χάσει. Οι περιορισμοί και τα προβλήματα προήλθαν από την ίδια τη φύση και με αυτά εξελίσσεται.

«Οι βασικές διαπιστώσεις για την αξιοποίηση της ζωής είναι έτσι απλές, που δε χρειάζεται να μεταχειριστούμε το όνομα «Θεός» για να τις υποστηρίξουμε, όπως και για να υποστηρίξουμε την ύπαρξή του. σ. 427 Η ηθική έχει νόημα και βάση στις απλούστερες γενικές αλήθειες.

 

 

 


* ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ. Εδώ κολλάει το σχετικό απόσπασμα από ένα άρθρο του Βασίλη Ραφαηλίδη με τον τίτλο "‘Ο λογικός θεός του Αβερρόη" στην εφημερίδα Έθνος 17 Μαΐου 1998 : « Οι θεολόγοι μπορεί να χρησιμοποιούν με επιτυχία τη λογική σαν μέθοδο για τηνangel ανάλυση των προβλημάτων που τους απασχολούν, όμως κατά κανόνα μισούν τη λογικότητα. Άλλο λογική και άλλο λογικότητα. Η λογικότητα αναφέρεται στη σχέση πράγματος και σκέψης για το πράγμα, ενώ η λογική αναφέρεται στους συλλογισμούς καθαυτούς, δηλαδή στη συμφωνία του λόγου με τον εαυτό του. Έτσι, ο θεολογικός, ακόμα και ο μυστικιστικός λόγος, μπορεί να είναι υποδειγματικά λογικός όταν διατυπώνεται σύμφωνα με τους κανόνες της τυπικής λογικής. Όμως είναι καταφάνερα παράλογος όταν παραπέμπει σε πράγματα ή γεγονότα εξόφθαλμα μη λογικά, όπως γίνεται με το λόγο του τρελού…»

 

 

© copyright Κώστας Γ. Νικολουδάκης

Επιμέλεια-Σχεδίαση  2004 - 2016

 

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ                     http://www.kosmologia.gr                      ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΤΗΣ

 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

 

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ SITE

clock

Καλύτερη εμφάνιση σε ανάλυση 1024x768px | οθόνη τουλάχιστον 17" | codepage windows-1253 (Greek) | IE v.6.0 +